Knowledge Management Scientific Association مدیریت پویا و تحلیل کسب و کار 3041-8933 در دست انتشار 1406 08 01 Designing a Resilience Model for Oil-Dependent Economies Against Simultaneous Oil Price, Inflation, and Geopolitical Risk Shocks: An Exploratory Mixed-Methods Study طراحی مدل تاب‌آوری اقتصادهای نفتی در برابر شوک‌های هم‌زمان قیمت نفت، تورم و ریسک ژئوپلیتیک: یک مطالعه آمیخته اکتشافی 1 24 FA معصومه میرابی زاده استادیار، گروه اقتصاد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران Journal Article 1405 02 14 <p><strong>Objective: </strong>This study aimed to design and validate a resilience model for oil-dependent economies against simultaneous oil-price, inflation, and geopolitical-risk shocks using an exploratory mixed-methods approach.</p> <p><strong>Methods and Materials:</strong> This applied study used an exploratory sequential mixed-methods design. In the qualitative phase, 20 experts in macroeconomics, energy economics, petroleum economics, economic policymaking, international economics, and risk management in Tehran were selected through purposive sampling. Data were collected through semi-structured interviews and analyzed using thematic analysis in MAXQDA. In the quantitative phase, a researcher-developed questionnaire based on the qualitative findings was administered to 384 university faculty members, researchers, managers, and economic and energy specialists in Tehran. Construct reliability and validity were assessed using factor loadings, Cronbach’s alpha, composite reliability, average variance extracted, and the HTMT criterion. The structural model was tested using partial least squares structural equation modeling in SmartPLS.</p> <p><strong>Findings:</strong> All 12 model dimensions had positive and statistically significant effects on oil-economy resilience. The strongest effects were observed for economic diversification (β = 0.274, p &lt; 0.001), policymaking and crisis-response capacity (β = 0.251, p &lt; 0.001), and institutional capacity and economic governance (β = 0.238, p &lt; 0.001). These were followed by economic adaptive capacity (β = 0.193), monetary stability and inflation control (β = 0.181), geopolitical-risk management (β = 0.176), shock-absorption capacity (β = 0.168), fiscal and budgetary flexibility (β = 0.157), oil-revenue management (β = 0.149), recovery capacity (β = 0.126), energy-sector security and resilience (β = 0.121), and foreign-trade flexibility (β = 0.109). The final model explained 74.60% of the variance in oil-economy resilience (R² = 0.746). Predictive relevance and model fit were also satisfactory (Q² = 0.512; SRMR = 0.061).</p> <p><strong>Conclusion:</strong> Oil-economy resilience is a multidimensional outcome produced by the interaction of structural, institutional, fiscal, monetary, and policy capacities. Economic diversification, crisis-response capacity, and economic governance play particularly central roles; therefore, sustainable resilience requires coordinated policies aimed at reducing oil dependence, strengthening institutions, stabilizing macroeconomic conditions, and improving adaptive and recovery capacities.</p> <p><strong>هدف:</strong> هدف پژوهش حاضر طراحی و اعتبارسنجی مدل تاب‌آوری اقتصادهای نفتی در برابر شوک‌های هم‌زمان قیمت نفت، تورم و ریسک ژئوپلیتیک با استفاده از رویکرد آمیخته اکتشافی بود. <strong>روش‌شناسی: </strong>این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، آمیخته اکتشافی متوالی بود. در بخش کیفی، 20 نفر از خبرگان حوزه‌های اقتصاد کلان، اقتصاد انرژی، اقتصاد نفت، سیاست‌گذاری اقتصادی، اقتصاد بین‌الملل و مدیریت ریسک در تهران با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با تحلیل مضمون در نرم‌افزار MAXQDA تحلیل شدند. در بخش کمی، پرسشنامه محقق‌ساخته مبتنی بر یافته‌های کیفی در میان 384 نفر از استادان، پژوهشگران، مدیران و کارشناسان اقتصادی و انرژی در تهران اجرا شد. روایی و پایایی ابزار با استفاده از بارهای عاملی، آلفای کرونباخ، پایایی ترکیبی، میانگین واریانس استخراج‌شده و HTMT بررسی شد و مدل ساختاری با روش حداقل مربعات جزئی در نرم‌افزار SmartPLS آزمون شد. <strong>یافته‌ها:</strong> نتایج نشان داد تمامی 12 مؤلفه مدل اثر مثبت و معناداری بر تاب‌آوری اقتصاد نفتی داشتند. بیشترین اثر مربوط به تنوع‌بخشی اقتصادی (β = 0.274، p &lt; 0.001)، توان سیاست‌گذاری و واکنش به بحران (β = 0.251، p &lt; 0.001) و ظرفیت نهادی و حکمرانی اقتصادی (β = 0.238، p &lt; 0.001) بود. سپس ظرفیت سازگاری اقتصادی (β = 0.193)، ثبات پولی و کنترل تورم (β = 0.181)، مدیریت ریسک ژئوپلیتیک (β = 0.176)، ظرفیت جذب شوک (β = 0.168)، انعطاف‌پذیری مالی و بودجه‌ای (β = 0.157)، مدیریت درآمدهای نفتی (β = 0.149)، ظرفیت بازیابی (β = 0.126)، امنیت و تاب‌آوری بخش انرژی (β = 0.121) و انعطاف‌پذیری تجارت خارجی (β = 0.109) قرار داشتند. مدل نهایی 74.60 درصد از واریانس تاب‌آوری اقتصاد نفتی را تبیین کرد (R² = 0.746) و مقادیر Q² = 0.512 و SRMR = 0.061 نیز قدرت پیش‌بینی و برازش مناسب مدل را تأیید کردند. <strong>نتیجه‌گیری:</strong> یافته‌ها نشان داد تاب‌آوری اقتصادهای نفتی حاصل تعامل هم‌زمان ظرفیت‌های ساختاری، نهادی، مالی، پولی و سیاستی است و تنوع‌بخشی اقتصادی، توان واکنش به بحران و حکمرانی اقتصادی نقش محوری در کاهش آسیب‌پذیری در برابر شوک‌های هم‌زمان دارند؛ بنابراین، ایجاد تاب‌آوری پایدار مستلزم اجرای سیاست‌های هماهنگ برای کاهش وابستگی به نفت، تقویت نهادها، تثبیت متغیرهای کلان و افزایش ظرفیت سازگاری و بازیابی اقتصاد است.</p> https://dmbaj.org/index.php/dmba/article/download/463/407