Knowledge Management Scientific Association مدیریت پویا و تحلیل کسب و کار 3041-8933 5 پاییز 1405 1405 06 01 Developing and Presenting a Fixed-Cost Allocation Scheme for Commercial Banks Based on Data Envelopment Analysis in the Presence of Undesirable Outputs تدوین و ارائه الگوی طرح تخصیص هزینه ثابت در بانک‌های تجاری براساس تحلیل پوششی داده‌ها در حضور خروجی‌های نامطلوب 1 27 FA حسین حسینی گروه مدیریت صنعتی، واحد بین‌المللی کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، کیش، ایران جواد گرامی گروه ریاضی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران محمدرضا مظفری گروه ریاضی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران محمدحسین درویش متولی گروه مدیریت صنعتی، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 2026 05 23 Objective: This study aimed to develop and present a generalizable fixed-cost allocation scheme for commercial banks based on Data Envelopment Analysis while simultaneously incorporating desirable and undesirable outputs. Methodology: This developmental and applied study employed a descriptive-survey and cross-sectional design. The study population consisted of Iranian commercial banks, and the empirical application included 14 banks observed over two consecutive years, yielding 28 bank-year observations. The model inputs were personnel expenses, net interest expenses, and non-interest expenses, while the desirable outputs comprised net interest income, non-interest income, and total deposits. Overdue claims were incorporated as the undesirable output. A DEA-based fixed-cost allocation model was developed, and three allocation strategies were compared: equal allocation, scale-based allocation, and the proposed allocation scheme. The mathematical models and sensitivity analyses were implemented using GAMS and Python, while complementary analyses were conducted in SPSS. Findings: The baseline mean efficiency score before fixed-cost allocation was 0.956, with 42.86% of observations located on the efficiency frontier. Under equal allocation, mean efficiency increased to 0.962 and the proportion of efficient observations rose to 53.57%. Scale-based allocation increased mean efficiency to 0.981, with 67.86% of observations becoming efficient. The best performance was obtained under the proposed scheme, assigning a weight of 0.95 to operating scale and 0.05 to the undesirable output. Under this specification, mean efficiency increased to 0.983 and 71.43% of the observations reached the efficiency frontier. Sensitivity analysis showed that increasing the undesirable-output weight above 0.05 progressively reduced both average and minimum efficiency. Conclusion: The findings indicate that combining operating scale with a limited adjustment for overdue claims provides a more efficient and balanced fixed-cost allocation mechanism than equal or purely scale-based allocation and better reflects efficiency, credit quality, and allocation fairness in commercial banks. هدف: هدف این پژوهش تدوین و ارائه یک الگوی قابل تعمیم برای تخصیص هزینه ثابت در بانک‌های تجاری بر پایه تحلیل پوششی داده‌ها با لحاظ هم‌زمان خروجی‌های مطلوب و خروجی نامطلوب بود. روش‌شناسی: پژوهش حاضر از نظر هدف توسعه‌ای و از نظر کاربرد، کاربردی بود و با رویکرد توصیفی–پیمایشی و به‌صورت مقطعی انجام شد. جامعه پژوهش شامل بانک‌های تجاری ایران بود و در بخش تجربی، 14 بانک طی دو سال متوالی و در مجموع 28 مشاهده بانک–سال بررسی شدند. ورودی‌های مدل شامل هزینه‌های پرسنلی، هزینه‌های خالص بهره و هزینه‌های غیر‌بهره و خروجی‌های مطلوب شامل درآمد خالص بهره، درآمدهای غیر‌بهره و کل سپرده‌ها بود. مطالبات معوق نیز به‌عنوان خروجی نامطلوب در مدل وارد شد. مدل تخصیص هزینه ثابت با استفاده از تحلیل پوششی داده‌ها توسعه یافت و راهبردهای تخصیص مساوی، تخصیص مبتنی بر مقیاس و الگوی پیشنهادی مقایسه شدند. حل مدل‌ها و تحلیل حساسیت با استفاده از GAMS و Python انجام شد و نتایج تکمیلی با SPSS بررسی گردید. یافته‌ها: میانگین کارایی پایه پیش از تخصیص هزینه ثابت 0.956 بود و 42.86 درصد مشاهدات روی مرز کارایی قرار داشتند. در تخصیص مساوی، میانگین کارایی به 0.962 و نسبت واحدهای کارا به 53.57 درصد افزایش یافت. تخصیص مبتنی بر مقیاس، میانگین کارایی را به 0.981 و سهم واحدهای کارا را به 67.86 درصد رساند. بهترین عملکرد مربوط به الگوی پیشنهادی با وزن 0.95 برای مقیاس و 0.05 برای خروجی نامطلوب بود؛ به‌طوری‌که میانگین کارایی به 0.983 افزایش یافت و 71.43 درصد مشاهدات کارا شدند. تحلیل حساسیت نشان داد افزایش وزن خروجی نامطلوب بیش از 0.05 موجب کاهش تدریجی میانگین کارایی و افت حداقل کارایی شد. نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد ترکیب مقیاس عملیاتی با یک تعدیل محدود برای مطالبات معوق می‌تواند نسبت به تخصیص مساوی و تخصیص صرفاً مقیاسی، الگویی کاراتر و متعادل‌تر برای توزیع هزینه ثابت در بانک‌های تجاری فراهم سازد و هم‌زمان کارایی، کیفیت اعتباری و عدالت تخصیصی را بهتر منعکس کند.

https://dmbaj.org/index.php/dmba/article/download/514/443