طراحی و اعتباریابی الگوی بهزیستی دیجیتال در ایران
کلمات کلیدی:
بهزیستی دیجیتال, مدل مفهومی, نظریه دادهبنیاد, آزمون تی, ایران, سواد دیجیتال, کیفیت زندگیچکیده
هدف: هدف این پژوهش طراحی و اعتباریابی الگوی مفهومی برای بهزیستی دیجیتال در ایران با توجه به زمینههای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی کشور است. روششناسی: این پژوهش از نوع ترکیبی اکتشافی (کیفی-کمی) است. در بخش کیفی، با استفاده از نظریه دادهبنیاد اشتراوس و کوربین، مصاحبههای نیمهساختاریافته با ۹ نفر از خبرگان حوزههای سلامت، ارتباطات و روانشناسی تحلیل شد. در بخش کمی، اعتبار و جامعیت مدل پیشنهادی با استفاده از نظرات ۳۰ خبره و آزمون تی تکنمونهای ارزیابی شد. یافتهها: یافتهها نشان دادند که الگوی طراحیشده شامل ۵ مؤلفه کلیدی است: شرایط علّی، زمینهای، مداخلهگر، راهبردها و پیامدها. تمامی شاخصهای اعتبار (۸ شاخص) و جامعیت (۴ شاخص) در آزمون تی تکنمونهای معنادار بودند (p<0.01) و میانگین تمام مؤلفهها بالاتر از آستانه ۳ بود. بهطور خاص، بالاترین میانگین به «تأثیرگذاری عوامل مداخلهگر» و «پاسخگویی به چالشها» اختصاص یافت. نتیجهگیری: مدل نهایی بهزیستی دیجیتال از نظر مفهومی جامع، از نظر کاربردی معتبر و با ویژگیهای فرهنگی-اجتماعی جامعه ایران سازگار است. این الگو میتواند چارچوبی مناسب برای سیاستگذاران و برنامهریزان در جهت بهبود سلامت روانی، سواد دیجیتال و مشارکت اجتماعی در محیطهای دیجیتال فراهم سازد.
دانلودها
مراجع
Aali, M., & Ramezanian, H. (2021). Digital well-being and its requirements: A critique of the dominant discourse on the well-being of children in cyberspace. National Conference on Philosophy,
Al-Mansoori Reem, S., Al-Thani, D., & Ali, R. (2023). Designing for Digital Wellbeing: From Theory to Practice a Scoping Review. Human Behavior and Emerging Technologies, 2023, 9924029-9924029. https://doi.org/10.1155/2023/9924029
Al-Mansoori, R. S., Naiseh, M., Al-Thani, D., & Ali, R. (2021). Digital Wellbeing for All: Expanding Inclusivity to Embrace Diversity in Socio-Emotional Status. Proceedings of the BCS 34th British HCI Conference 2021,
Anderson, J. L., & R, L. (2018). The Future of Well-Being in a TechSaturated World. https://www.jscm.ir/article_209021.html?lang=en
Büchi, M. (2020). A Proto-Theory of Digital Well-Being. https://doi.org/10.5210/spir.v2020i0.11182
Büchi, M. (2021). Digital Well-Being Theory And Research. New Media & Society. https://doi.org/10.31219/osf.io/k3e2j
Burr, C., Taddeo, M., & Floridi, L. (2020). The Ethics of Digital Well‑Being: A Thematic Review. Science and Engineering Ethics, 26, 2313-2343. https://doi.org/10.1007/s11948-020-00175-8
Flick, U. (2020). An introduction to qualitative research. Nashr-e Ney. https://uk.sagepub.com
Galvan, E. G., & Newman, C. L. (2025). The Digital Detox Paradox: Potential Backfire Effects of Digital Detox Interventions on Consumer Digital Well-Being. Journal of Public Policy & Marketing. https://doi.org/10.1177/07439156251322105
Gluckman, P., & Allen, K. (2018). Understanding wellbeing in the context of rapid digital and associated transformations: Implications for research, policy and measurement (The International Network for Government Science Advice, Issue. https://www.ingsa.org/wp- content/uploads/2018/10/INGSA-Digital-Wellbeing-Sept18.pdf
Hynes, M. (2021). The Smartphone: A Weapon of Mass Distraction. In The Social, Cultural and Environmental Costs of Hyper-Connectivity: Sleeping Through the Revolution (pp. 71-84). Emerald Publishing Limited. https://doi.org/10.1108/978-1-83909-976-220211005
Lyngs, U. (2019). Putting Self-Control at the Centre of Digital Wellbeing. https://ulriklyngs.com
Mandal, S., & Hawamdeh, M. M. K. (2025). Digital Well-Being and AI: Navigating the Intersection Between Technology and Mental Health. IGI Global Scientific Publishing. https://doi.org/10.4018/979-8-3693-9015-3.ch004
Sassani, M., & Akbari, E. (2020). Analysis of cultural and media consumption of media generations in social media: A study of virtual space users in Tehran. Journal of Sociological Studies, 27(2), 325-359. https://www.jcsc.ir/article_246266.html?lang=en
Svensson, D. (2019). Digital wellbeing, according to Google. https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8976353
Vanden, A. M. M. P., & Nguyen, M. H. (2022). Digital well-being in an age of mobile connectivity: An introduction to the Special Issue. Mobile Media Communication, 10(2), 174-189. https://doi.org/10.1177/20501579221080899
Vuorikari, R., Punie, Y., Carretero, S., & Van Den Brande, L. (2016). DigComp 2.0: The Digital Competence Framework for Citizens (In Jrc-Ipts, Issue.
Yue, A., Pang, N., San, L., Torres, F., Luis, M., & Samseer, M. (2021). Developing an Indicator Framework for Digital Wellbeing: Perspectives from Digital Citizenship (No.1). (DQ institute, National University of Singapour, Issue. https://ctic.nus.edu.sg/resources/CTIC-WP-01(2021).pdf
دانلود
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 انسیه نیراء, سیدعلی رحمان زاده, ثریا احمدی (نویسنده)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
