بهرهگیری از قدرت هوش مصنوعی برای ارتقای مدیریت استراتژیک در بخش بانکی: نقش میانجی انعطافپذیری استراتژیک و نقش تعدیلگر مقاومت در برابر تغییر سازمانی و عدم قطعیت محیطی
کلمات کلیدی:
قابلیتهای هوش مصنوعی, انعطافپذیری استراتژیک, مدیریت استراتژیک, مقاومت در برابر تغییر سازمانی, عدم قطعیت محیطی, بانکهای تجاریچکیده
هدف: هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر قابلیتهای هوش مصنوعی بر مدیریت استراتژیک بانکهای تجاری با تأکید بر نقش میانجی انعطافپذیری استراتژیک و نقشهای تعدیلگر مقاومت در برابر تغییر سازمانی و عدم قطعیت محیطی بود. روششناسی: این پژوهش با رویکرد کمی و طرح پیمایشی انجام شد. جامعه پژوهش شامل مدیران و کارکنان سطوح مدیریتی مرتبط در بانکهای تجاری دولتی و خصوصی عراق بود که از میان آنان 362 نفر با روش نمونهگیری هدفمند انتخاب شدند. دادهها با استفاده از پرسشنامهای متشکل از مقیاسهای قابلیتهای هوش مصنوعی، انعطافپذیری استراتژیک، مقاومت در برابر تغییر سازمانی، عدم قطعیت محیطی و مدیریت استراتژیک گردآوری شد. روایی محتوایی ابزار توسط خبرگان بررسی و روایی همگرا و واگرا و پایایی سازهها نیز تأیید شد. تحلیل دادهها با استفاده از مدلسازی معادلات ساختاری حداقل مربعات جزئی در نرمافزار SmartPLS 4 و روش بوتاسترپ با 10,000 زیرنمونه انجام گرفت. یافتهها: قابلیتهای هوش مصنوعی تأثیر مثبت و معناداری بر انعطافپذیری استراتژیک داشتند (β=0.654، t=15.284، p<0.001) و انعطافپذیری استراتژیک نیز بهطور مثبت و معناداری مدیریت استراتژیک را پیشبینی کرد (β=0.497، t=9.876، p<0.001). اثر غیرمستقیم قابلیتهای هوش مصنوعی بر مدیریت استراتژیک از طریق انعطافپذیری استراتژیک معنادار بود (β=0.325، t=7.148، p<0.001). همچنین، مقاومت در برابر تغییر سازمانی رابطه بین قابلیتهای هوش مصنوعی و انعطافپذیری استراتژیک را بهطور منفی تعدیل کرد (β=-0.183، t=4.237، p<0.001)، در حالی که عدم قطعیت محیطی اثر مثبت تعدیلگری بر رابطه بین انعطافپذیری استراتژیک و مدیریت استراتژیک داشت (β=0.168، t=3.954، p<0.001). نتیجهگیری: قابلیتهای هوش مصنوعی زمانی میتوانند به بهبود مدیریت استراتژیک بانکها منجر شوند که با سطح بالایی از انعطافپذیری استراتژیک همراه باشند. کاهش مقاومت در برابر تغییر، ظرفیت بانکها را برای تبدیل قابلیتهای هوش مصنوعی به پاسخهای راهبردی منعطف افزایش میدهد، در حالی که در شرایط عدم قطعیت محیطی، اهمیت انعطافپذیری استراتژیک برای اثربخشی مدیریت استراتژیک بیشتر میشود. بنابراین، توسعه همزمان قابلیتهای هوش مصنوعی، انعطافپذیری سازمانی و آمادگی برای تغییر میتواند اثربخشی برنامهریزی، اجرا و کنترل استراتژیک را در بانکها ارتقا دهد.
دانلودها
مراجع
Adepoju, A. S. (2025). Transforming Administrative Functions Through AI: Strategic Planning, Task Automation, and Resource Optimization. International Journal of Research Publication and Reviews, 6(1), 4300-4316. https://doi.org/10.55248/gengpi.6.0125.0622
Al-Thabhawee, H. F. S., Razi, N., & Fariyabi, M. (2026). Artificial Intelligence in Strategic Management: A Quantitative Validation of the Proposed Framework in Iraqi Public Universities. International Journal of Innovation Management and Organizational Behavior (IJIMOB), 6(2), 1-25. https://doi.org/10.61838/kman.ijimob.448
Baek, Y., & Lee, J. (2025). Analysis of Artificial Intelligence Exposure Across Industries in South Korea and the United States. East Asian Economic Review, 29(1), 3-40. https://doi.org/10.11644/KIEP.EAER.2025.29.1.443
Bahramfard, H., Bagheri, G., Kardanayij, A., & Saberi, A. (2025). The Role of Bricolage in Exploiting Opportunities in Sports SMEs. Sport Management Studies, 17(90), 39-62. https://doi.org/10.22089/smrj.2025.15506.3933
Biloslavo, R., Edgar, D., Aydin, E., & Bulut, Ç. (2024). Artificial Intelligence (AI) and Strategic Planning Process within VUCA Environments: A Research Agenda and Guidelines. Management Decision. https://doi.org/10.1108/MD-10-2023-1944
Csaszar, F. A., Ketkar, H., & Kim, H. (2024). Artificial Intelligence and Strategic Decision-Making: Evidence from Entrepreneurs and Investors. Strategy Science, 9(4), 322-345. https://doi.org/10.1287/stsc.2024.0190
Dwivedi, Y. K., Kshetri, N., Hughes, L., Slade, E. L., Jeyaraj, A., Kar, A. K., Baabdullah, A. M., Koohang, A., Raghavan, V., Ahuja, M., Albanna, H., Albashrawi, M. A., Al-Busaidi, A. S., Balakrishnan, J., Barlette, Y., Basu, S., Bose, I., Brooks, L., Buhalis, D., . . . Wright, R. (2023). So What If ChatGPT Wrote It? Multidisciplinary Perspectives on Opportunities, Challenges and Implications of Generative Conversational AI for Research, Practice and Policy. International Journal of Information Management, 71, 102642. https://doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2023.102642
Kadam, A. A. (2026). AI-Powered Smart Manufacturing: Practical Decision-Intelligence Frameworks for Small and Medium Enterprises. Springer Nature Switzerland. https://doi.org/10.1007/978-3-032-21466-9
Karami, M. (2026). AI-Driven HR Analytics for Workforce Resilience and Agility: A Strategic Framework for the Digital Era. Strategic Hr Review, 25(4), 162-166. https://doi.org/10.1108/SHR-11-2025-0119
Kim, S., & Baek, Y. (2025). Strategic Management Theory in the Age of AI: A Systematic Review and Research Agenda. Journal of Strategic Management, 28(3), 57-85. https://doi.org/10.17786/jsm.2025.28.3.003
Liu, G., & Wang, W. (2023). Strategic Orientation for Chinese Firms in the Digital Economy: A Business Model Process Formalization Perspective. Asia Pacific Business Review, 31(5), 1024-1047. https://doi.org/10.1080/13602381.2023.2249428
Malik, A., Lirio, P., Budhwar, P., Nguyen, M., & Fauzi, M. A. (2025). Artificial Intelligence (AI) in the World of Work: Bibliometric Insights and Mapping Opportunities and Challenges. Personnel Review, 54(3), 781-799. https://www.emerald.com/pr/article-abstract/54/3/781/1243734/Guest-editorial-Artificial-intelligence-AI-in-the
Meena, R., Mishra, A. K., & Raut, R. K. (2024). Strategic Insights: Mapping the Terrain of Artificial Intelligence (AI) in Banking through Mixed Method Approach. VINE Journal of Information and Knowledge Management Systems, 55(5), 1192-1222. https://doi.org/10.1108/VJIKMS-01-2024-0028
Mikalef, P., Lemmer, K., Schaefer, C., Ylinen, M., Fjørtoft, S. O., Torvatn, H. Y., Gupta, M., & Niehaves, B. (2022). Enabling AI Capabilities in Government Agencies: A Study of Determinants for European Municipalities. Government Information Quarterly, 39(4), 101596. https://doi.org/10.1016/j.giq.2021.101596
Mohammadi, A., Rezaei, S., & Nikzad, H. (2024). The Impact of Artificial Intelligence Technologies on Improving Strategic Decision-Making in Knowledge-Based Organizations: The Mediating Role of Organizational Innovation. Journal of Information Technology Management in Iran, 15(4), 245-270.
Nazari Zadeh, F., Farsijani, E., & Khazaei, H. (2023). The Future of Artificial Intelligence in Organizational Strategic Management. Vital Sciences and Emerging Technologies, 1(1), 119-156. https://journals.kmanpub.com/index.php/ijimob/article/view/4971
Neiroukh, S., Emeagwali, O. L., & Aljuhmani, H. Y. (2025). Artificial Intelligence Capability and Organizational Performance: Unraveling the Mediating Mechanisms of Decision-Making Processes. Management Decision, 63(10), 3501-3532. https://doi.org/10.1108/MD-10-2023-1946
Nguyen, D. K., Broekhuizen, T., Dong, J. Q., & Verhoef, P. C. (2023). Leveraging Synergy to Drive Digital Transformation: A Systems-Theoretic Perspective. Information & Management, 60(7), 103836. https://doi.org/10.1016/j.im.2023.103836
Oecd. (2024). OECD Digital Economy Outlook 2024 (Volume 1): Embracing the Technology Frontier. https://doi.org/10.1787/a1689dc5-en
Pitelis, C. N., Teece, D. J., & Yang, H. (2024). Dynamic Capabilities and MNE Global Strategy: A Systematic Literature Review-Based Novel Conceptual Framework. Journal of Management Studies, 61(7), 3295-3326. https://doi.org/10.1111/joms.13021
Raisch, S., & Krakowski, S. (2021). Artificial Intelligence and Management: The Automation-Augmentation Paradox. Academy of Management Review, 46(1), 192-210. https://doi.org/10.5465/amr.2018.0072
Rezaei, M., Ghasemi, N., & Mansouri, A. (2024). Investigating the Impact of Artificial Intelligence on the Strategic Flexibility of Knowledge-Based Companies in VUCA Conditions. Quarterly Journal of Modern Management Research, 9(3), 55-75.
Sadiku-Dushi, N. (2026). Artificial Intelligence in Strategic Management: Shaping the Future of Business Leadership. In (pp. 45-63). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-032-02526-5_3
Salgado Reyes, N. (2023). Uso de la Inteligencia Artificial en la Personalización de la Experiencia del Usuario en Plataformas Digitales. Polo del Conocimiento, 8(6), 1205-1221. https://doi.org/10.23857/pc.v8i6.5738
Srinivas, R., & Chetan, S. S. (2026a). Integrating Artificial Intelligence in Strategic Decision-Making: Contexts for Delegation and Augmentation. Group Decision and Negotiation. https://doi.org/10.1007/s10726-026-10016-x
Srinivas, R., & Chetan, S. S. (2026b). Integrating Artificial Intelligence in Strategic Decision-Making: Contexts for Delegation and Augmentation. Group Decision and Negotiation, 35, Article 59. https://doi.org/10.1007/s10726-026-10016-x
Thuraka, B., Pasupuleti, V., Malisetty, S., & Ogirri, K. O. (2024). Leveraging Artificial Intelligence and Strategic Management for Success in Inter/National Projects in US and Beyond. Journal of Engineering Research and Reports, 26(8), 49-59. https://doi.org/10.9734/jerr/2024/v26i81228
Tian, H., Huang, H., Guan, W., & Zhu, D. (2026). Artificial Intelligence and New Quality Productive Forces. International Journal of Finance & Economics. https://doi.org/10.1002/ijfe.70152
Tuge, N. B., & Msweli, N. T. (2026). Explainable Artificial Intelligence in the Banking Sector: A Systematic Literature Review. Applied Artificial Intelligence, 40(1), 2676353. https://doi.org/10.1080/08839514.2026.2676353
Verhoef, P. C., Broekhuizen, T., Bart, Y., Bhattacharya, A., Dong, J. Q., Fabian, N., & Haenlein, M. (2021). Digital Transformation: A Multidisciplinary Reflection and Research Agenda. Journal of Business Research, 122, 889-901. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2019.09.022
دانلود
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 1404 Hasan FadhilAL-Thabhawee (Translator); Nasrin Razi, Mohammad Faryabi, Sajad Nagdi (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
