تدوین و ارائه الگوی طرح تخصیص هزینه ثابت در بانک‌های تجاری براساس تحلیل پوششی داده‌ها در حضور خروجی‌های نامطلوب
کلمات کلیدی:
تحلیل پوششی داده‌ها, تخصیص هزینه ثابت, بانک‌های تجاری, خروجی نامطلوب, مطالبات معوق, کاراییچکیده
هدف: هدف این پژوهش تدوین و ارائه یک الگوی قابل تعمیم برای تخصیص هزینه ثابت در بانک‌های تجاری بر پایه تحلیل پوششی داده‌ها با لحاظ هم‌زمان خروجی‌های مطلوب و خروجی نامطلوب بود. روش‌شناسی: پژوهش حاضر از نظر هدف توسعه‌ای و از نظر کاربرد، کاربردی بود و با رویکرد توصیفی–پیمایشی و به‌صورت مقطعی انجام شد. جامعه پژوهش شامل بانک‌های تجاری ایران بود و در بخش تجربی، 14 بانک طی دو سال متوالی و در مجموع 28 مشاهده بانک–سال بررسی شدند. ورودی‌های مدل شامل هزینه‌های پرسنلی، هزینه‌های خالص بهره و هزینه‌های غیر‌بهره و خروجی‌های مطلوب شامل درآمد خالص بهره، درآمدهای غیر‌بهره و کل سپرده‌ها بود. مطالبات معوق نیز به‌عنوان خروجی نامطلوب در مدل وارد شد. مدل تخصیص هزینه ثابت با استفاده از تحلیل پوششی داده‌ها توسعه یافت و راهبردهای تخصیص مساوی، تخصیص مبتنی بر مقیاس و الگوی پیشنهادی مقایسه شدند. حل مدل‌ها و تحلیل حساسیت با استفاده از GAMS و Python انجام شد و نتایج تکمیلی با SPSS بررسی گردید. یافته‌ها: میانگین کارایی پایه پیش از تخصیص هزینه ثابت 0.956 بود و 42.86 درصد مشاهدات روی مرز کارایی قرار داشتند. در تخصیص مساوی، میانگین کارایی به 0.962 و نسبت واحدهای کارا به 53.57 درصد افزایش یافت. تخصیص مبتنی بر مقیاس، میانگین کارایی را به 0.981 و سهم واحدهای کارا را به 67.86 درصد رساند. بهترین عملکرد مربوط به الگوی پیشنهادی با وزن 0.95 برای مقیاس و 0.05 برای خروجی نامطلوب بود؛ به‌طوری‌که میانگین کارایی به 0.983 افزایش یافت و 71.43 درصد مشاهدات کارا شدند. تحلیل حساسیت نشان داد افزایش وزن خروجی نامطلوب بیش از 0.05 موجب کاهش تدریجی میانگین کارایی و افت حداقل کارایی شد. نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد ترکیب مقیاس عملیاتی با یک تعدیل محدود برای مطالبات معوق می‌تواند نسبت به تخصیص مساوی و تخصیص صرفاً مقیاسی، الگویی کاراتر و متعادل‌تر برای توزیع هزینه ثابت در بانک‌های تجاری فراهم سازد و هم‌زمان کارایی، کیفیت اعتباری و عدالت تخصیصی را بهتر منعکس کند.
دانلودها
مراجع
Alizadeh Lashkan, F., & Ahadi, H. (2025). Performance Evaluation in the Railcar Manufacturing Industry Using Data Envelopment Analysis and the Balanced Scorecard Approach https://civilica.com/doc/2307930
Chu, J., Su, W., Li, F., & Yuan, Z. (2025). Individual Rationality and Overall Fairness in Fixed Cost Allocation: An Approach under DEA Cross-Efficiency Evaluation Mechanism. Journal of the Operational Research Society, 66, 1-16.
Dakpo, K. H., Jeanneaux, P., & Latruffe, L. (2016). Modelling Pollution-Generating Technologies in Performance Benchmarking: Recent Developments, Limits and Future Prospects in the Nonparametric Framework. European Journal of Operational Research, 250, 347-359. https://doi.org/10.1016/j.ejor.2015.07.024
Dang, T., Zhu, Q., Zhang, B., & Liang, L. (2025). Centralized Fixed Cost Allocation for Generalized Two-Stage Network DEA. INFOR: Information Systems and Operational Research, 57(2), 123. https://doi.org/10.1080/03155986.2017.1397897
Gerami, J. (2024). A Fixed-Cost Allocation Scheme Based on Robust Optimization in Data Envelopment Analysis: A Case Study of the Banking Industry https://civilica.com/doc/2272439
Hosseinzadeh Saljouqi, F., Pishgoo, A., & Hamidi, F. (2024). Fair Allocation of Fixed Costs in One-Stage and Two-Stage Systems Using Data Envelopment Analysis https://civilica.com/doc/2152161
Jiang, X., Yuen, K. C., & Chen, M. (2024). Optimal Investment and Reinsurance with Premium Control. Journal of Industrial and Management Optimization, 16(6), 2781. https://doi.org/10.3934/jimo.2019080
Kao, C., & Hwang, S. N. (2023). Measuring the Effects of Undesirable Outputs on the Efficiency of Production Units. European Journal of Operational Research, 292, 996-1003. https://doi.org/10.1016/j.ejor.2020.11.026
Li, F., Wang, Y., Emrouznejad, A., Zhu, Q., & Kou, G. (2024). Allocating a Fixed Cost across Decision-Making Units with Undesirable Outputs: A Bargaining Game Approach. Journal of the Operational Research Society, 73(10), 2309-2325. https://doi.org/10.1080/01605682.2021.1981781
Li, P., Meng, Q., Yuen, K. C., & Zhou, M. (2025). Optimal Dividend and Risk Control Policies in the Presence of a Fixed Transaction Cost. Journal of Computational and Applied Mathematics, 388, 113271. https://doi.org/10.1016/j.cam.2020.113271
Liu, B., Zhou, M., & Li, P. (2025). Optimal Investment and Premium Control for Insurers with Ambiguity. Communications in Statistics - Theory and Methods, 49(9), 2110-2130. https://doi.org/10.1080/03610926.2019.1568487
Liu, Z., Wang, L., & Zha, Q. (2026). Fixed Cost and Minimum Compensation Allocations in Two-Stage Systems: A DEA-Dual Game Framework. Omega, 138, 103373. https://doi.org/10.1016/j.omega.2025.103373
Mahmoudifar, A. (2025). Data Envelopment Analysis in Performance Management: From Theory to Indigenous Applications with Emphasis on the Iranian Organizational Environment https://civilica.com/doc/2348617
Moradipour, K., Asadi Rahmati, S., & Abdali, E. (2021). A Bargaining Model for Estimating the Efficiency of Multi-Stage Networks with Fixed-Cost Allocation and Its Applications https://civilica.com/doc/1859858
Pishgar-Komleh, S. H., Zylowski, T., Rozakis, S., & Kozyra, J. (2020). Efficiency under Different Methods for Incorporating Undesirable Outputs in an LCA + DEA Framework: A Case Study of Winter Wheat Production. Journal of Environmental Management, 260, 110138. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2020.110138
Razavi, S. A. (2025). A Study and Comparison of Total Productivity in the Refining Industry Using Pooled-Data and Data Envelopment Analysis Approaches https://civilica.com/doc/2345333
Sabet, A., Pourmahmoud Ghazi Jahani, J., Teymourzadeh, K., & Ghaffari Hadigheh, A. (2025). Calculating Productivity in Transportation Systems Using Data Envelopment Analysis https://civilica.com/doc/2307615
دانلودها
گاه‌شمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Hossein Hosseini, Javad Gerami, Mohammadreza Mozaffari, Mohammad Hossein Darvish Motavali (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
