طراحی مدل تابآوری اقتصادهای نفتی در برابر شوکهای همزمان قیمت نفت، تورم و ریسک ژئوپلیتیک: یک مطالعه آمیخته اکتشافی
کلمات کلیدی:
تابآوری اقتصادی, اقتصادهای نفتی, قیمت نفت, تورم, ریسک ژئوپلیتیک, تنوعبخشی اقتصادی, مطالعه آمیخته اکتشافیچکیده
هدف: هدف پژوهش حاضر طراحی و اعتبارسنجی مدل تابآوری اقتصادهای نفتی در برابر شوکهای همزمان قیمت نفت، تورم و ریسک ژئوپلیتیک با استفاده از رویکرد آمیخته اکتشافی بود. روششناسی: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، آمیخته اکتشافی متوالی بود. در بخش کیفی، 20 نفر از خبرگان حوزههای اقتصاد کلان، اقتصاد انرژی، اقتصاد نفت، سیاستگذاری اقتصادی، اقتصاد بینالملل و مدیریت ریسک در تهران با استفاده از نمونهگیری هدفمند انتخاب شدند و دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته گردآوری و با تحلیل مضمون در نرمافزار MAXQDA تحلیل شدند. در بخش کمی، پرسشنامه محققساخته مبتنی بر یافتههای کیفی در میان 384 نفر از استادان، پژوهشگران، مدیران و کارشناسان اقتصادی و انرژی در تهران اجرا شد. روایی و پایایی ابزار با استفاده از بارهای عاملی، آلفای کرونباخ، پایایی ترکیبی، میانگین واریانس استخراجشده و HTMT بررسی شد و مدل ساختاری با روش حداقل مربعات جزئی در نرمافزار SmartPLS آزمون شد. یافتهها: نتایج نشان داد تمامی 12 مؤلفه مدل اثر مثبت و معناداری بر تابآوری اقتصاد نفتی داشتند. بیشترین اثر مربوط به تنوعبخشی اقتصادی (β = 0.274، p < 0.001)، توان سیاستگذاری و واکنش به بحران (β = 0.251، p < 0.001) و ظرفیت نهادی و حکمرانی اقتصادی (β = 0.238، p < 0.001) بود. سپس ظرفیت سازگاری اقتصادی (β = 0.193)، ثبات پولی و کنترل تورم (β = 0.181)، مدیریت ریسک ژئوپلیتیک (β = 0.176)، ظرفیت جذب شوک (β = 0.168)، انعطافپذیری مالی و بودجهای (β = 0.157)، مدیریت درآمدهای نفتی (β = 0.149)، ظرفیت بازیابی (β = 0.126)، امنیت و تابآوری بخش انرژی (β = 0.121) و انعطافپذیری تجارت خارجی (β = 0.109) قرار داشتند. مدل نهایی 74.60 درصد از واریانس تابآوری اقتصاد نفتی را تبیین کرد (R² = 0.746) و مقادیر Q² = 0.512 و SRMR = 0.061 نیز قدرت پیشبینی و برازش مناسب مدل را تأیید کردند. نتیجهگیری: یافتهها نشان داد تابآوری اقتصادهای نفتی حاصل تعامل همزمان ظرفیتهای ساختاری، نهادی، مالی، پولی و سیاستی است و تنوعبخشی اقتصادی، توان واکنش به بحران و حکمرانی اقتصادی نقش محوری در کاهش آسیبپذیری در برابر شوکهای همزمان دارند؛ بنابراین، ایجاد تابآوری پایدار مستلزم اجرای سیاستهای هماهنگ برای کاهش وابستگی به نفت، تقویت نهادها، تثبیت متغیرهای کلان و افزایش ظرفیت سازگاری و بازیابی اقتصاد است.
دانلودها
مراجع
Alvarez, M., & Romero, L. (2023). Oil price volatility and fiscal policy cyclicality: Evidence from oil-dependent economies. Journal of Financial Economics, 72(5), 345-359.
Bastani, H. (2020). Oil shocks and financial stability: Evidence from oil-dependent economies. Energy Economics, 85, 104555.
Dzreke, S. S., & Dzreke, S. E. (2025). The Fragility of Efficiency: How Lean Inventory Strategies Amplify Supply Chain Crisis Losses—A $2.3 Trillion Analysis of Geopolitical Shocks across 1,864 Manufacturing Firms. Frontiers in Research, 2(1), 45-66. https://doi.org/10.71350/30624533107
Fossaceca, A. (2020). Assessing the Determinants of the Human Development Index in Oil-Dependent Nations. Undergraduate Economic Review, 16(1), 19. https://digitalcommons.iwu.edu/uer/vol16/iss1/19/
Ghalevandi, N., & Zandi, F. (2021). The Effect of Global Oil Prices on Economic Growth, Inflation, Unemployment, and Budget Deficit in Iran. Economy and Business Research Letter, 11(21), 23-41.
Heidary, B., Kiani, M., & Golzar, F. (2025). Toward Sustainable Development: Energy Transition Scenarios for Oil-Dependent Countries, With Iran as a Case Study. Energies, 18(10), 2651. https://doi.org/10.3390/en18102651
Husaini, D. H., & Lean, H. H. (2021). Asymmetric impact of oil price and exchange rate on disaggregation price inflation. Resources Policy, 73, Article 102175. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2021.102175
Khan, A., & Javed, M. (2022). The impact of oil price fluctuations on exchange rate policy and fiscal cycles in oil-dependent economies. Journal of Energy Economics, 102, 120-135.
Kheirallahi, H., & Soleimani, E. (2023). Investigating the Effect of Crude Oil Prices on Inflation: A Nonlinear Approach. International Conference on Investment Opportunities in Tabriz, Tabriz.
Kilian, L., & Zhou, X. (2022). The impact of rising oil prices on US inflation and inflation expectations in 2020-23. Energy Economics, 113, Article 106228. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2022.106228
Li, Y., & Zhu, J. (2019). Fiscal policy cyclicality in oil-dependent economies: The role of exchange rate regimes. Journal of Economic Dynamics, 53, 223-236.
Narges, G. e., & Zandi, F. (2021). The Impact of Global Oil Prices on Economic Growth, Inflation, Unemployment, and Budget Deficit in Iran. Economics and Business Research Paper, 11(21), 23-41.
Pereira, J., & Marques, R. (2022). The role of fiscal policy cyclicality in oil-dependent economies: A comparative study. Energy Economics, 89, 120-130.
Rad, H. F., Farazmand, H., Afghah, M., & Andayesh, Y. (2021). University in an Oil-Dependent State Economy: The Future of Khuzestan Higher Education. Tuning Journal for Higher Education, 9(1), 157-198. https://doi.org/10.18543/tjhe-9(1)-2021pp157-198
Ratti, R. A., & Vespignani, J. L. (2016). Oil price shocks and stock market volatility: Evidence from oil-dependent countries. Energy Economics, 54, 39-51.
Septiana, S. M., Karnaji, K., & Pandin, M. G. R. (2026). Msme Resilience Under Geopolitical Shocks: A Systematic Literature Review and Future Research Agenda. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-10065779/v1
Tiwari, A. K., & Sharma, S. (2022). Uncertainty in oil prices and its impact on unemployment and inflation: A case study of G7 countries. Journal of International Money and Finance, 111, 102473.
Uddin, M. A., Ali, M. H., & Masih, M. (2017). Political stability and growth: An application of dynamic GMM and quantile regression. Economic Modelling, 64, 610-625. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2017.04.028
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 1404 Masoumeh Mirabizadeh (Translator)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
